Της Simone Claridge · True Better You
«Απλά άφησέ το να κυλήσει».
Το λέμε τόσο εύκολα. Το ακούμε και γνέφουμε καταφατικά. Κι ύστερα γυρνάμε σπίτι και σφιγγόμαστε περισσότερο από πριν.
Το τελευταίο διάστημα προβληματίζομαι πάνω σε αυτό – όχι ως κάτι που πρέπει να διδάξω, αλλά ως κάτι που παρατηρώ διαρκώς στον εαυτό μου και στους ανθρώπους με τους οποίους κάνουμε πρακτική. Γιατί, για κάποιους ανθρώπους, η προτροπή «άφησέ το να κυλήσει» δεν φέρνει ανακούφιση. Φαντάζει απειλή. Έκθεση. Σαν να στέκονται στο χείλος ενός γκρεμού και κάποιος να τους ζητά να πηδήξουν στο κενό. Και θέλω να το πω ξεκάθαρα: αυτή η αντίδραση δεν είναι πείσμα. Μπορεί να είναι μια μορφή ευφυΐας που έχει διαμορφωθεί μέσα από την εμπειρία.
Όταν κάποιος έχει μάθει ότι το να αφήσει τον έλεγχο οδήγησε σε βλάβη –ότι το να εμπιστευτείς σήμαινε ότι θα πληγωθείς, ότι το να αφήσεις τα πράγματα να κυλήσουν σήμαινε ότι θα χάσεις κάτι σημαντικό – τότε η οδηγία «άφησέ το να κυλήσει» δεν ανοίγει κάποια πόρτα. Ενεργοποιεί τον συναγερμό. Ο οργανισμός σφίγγεται περισσότερο. Όχι επειδή δυσλειτουργεί, αλλά επειδή κάνει ακριβώς αυτό που έμαθε να κάνει για να παραμείνει ασφαλής.
Αξίζει να το αναγνωρίσουμε αυτό πριν από οτιδήποτε άλλο. Η αντίσταση στο να αφήσουμε τα πράγματα να κυλήσουν συχνά δεν είναι το πρόβλημα. Είναι μια πληροφορία. Και το πρώτο ερώτημα δεν είναι «Πώς μπορώ να το αφήσω αυτό;», αλλά «Τι πιστεύει ο οργανισμός μου ότι θα συμβεί αν το κάνω;». Δώσε χώρο σε αυτό το ερώτημα. Η απάντηση μπορεί να μην είναι διανοητική. Μπορεί να βρίσκεται κάπου μέσα στο σώμα – σε ένα σφίξιμο στο στήθος, σε ένα σαγόνι που δεν χαλαρώνει ποτέ εντελώς, στον τρόπο που μερικές φορές ο ύπνος δεν έρχεται.
Κάποιος γνωστός μου περνάει τη διαδικασία θεραπείας για καρκίνο: τα φάρμακα, τις ραγδαίες σωματικές αλλαγές, τον τρόπο που μια ξαφνική ορμονική μεταβολή μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, τον πόνο, τον ύπνο, την κίνηση των αρθρώσεων, καθώς και τον τρόπο που τα δάκρυα κυλούν χωρίς προειδοποίηση.
Αυτά δεν είναι μεταφορές. Είναι σωματικές πραγματικότητες. Και κάτω από το σωματικό επίπεδο υπάρχουν κι άλλες εμπειρίες: ο φόβος για το μέλλον, οι παλιές αναμνήσεις που αναδύονται και η πίεση –που γίνεται αισθητή ακόμα κι όταν κανείς δεν την ασκεί– να παραμείνει κανείς θετικός. Μπορεί να υπάρχει η ανησυχία μήπως γίνει βάρος, η επιθυμία να μην ταυτιστεί αποκλειστικά με μια διάγνωση, καθώς και ο πόνος για μια ζωή που μοιάζει διαφορετική από αυτήν που υποτίθεται ότι θα ήταν.
Θέλω να είμαι προσεκτική εδώ. Δεν πρέπει κάθε έντονη εμπειρία να ερμηνεύεται αμέσως ως πνευματική αντίσταση ή ψυχολογική αποτυχία. Μερικές φορές, το σώμα απλώς αντιδρά σε μια πραγματική φυσιολογική αλλαγή. Το νευρικό σύστημα, οι ορμόνες, οι οδοί του πόνου και ο ύπνος είναι ύλη. Είναι πραγματικά. Αποτελούν μέρος της συνολικής εικόνας.
Το πλαίσιο του Μεγάλου Δασκάλου Pang Ming περιλαμβάνει όλα αυτά, χωρίς να τα διαχωρίζει σε ανταγωνιστικές εξηγήσεις. Υπάρχει η ύλη —οι ορμόνες, η φαρμακευτική αγωγή, το φυσικό σώμα. Υπάρχει το qi (τσι) —η κίνηση της αίσθησης, του συναισθήματος, της ενέργειας και ο τρόπος που ρέει η πληροφορία ανάμεσα στους ανθρώπους. Και υπάρχει η συνειδητότητα —η επίγνωση που μπορεί να γνωρίζει όλα αυτά, χωρίς να περιορίζεται σε κανένα μεμονωμένο τμήμα τους. Δεν πρόκειται για τρία ξεχωριστά πράγματα. Είναι τρεις τρόποι βίωσης μιας ενιαίας, ζωντανής διαδικασίας.
Συχνά προσεγγίζουμε το «αφήνω να φύγει» (letting go) ως μια απόφαση: Έχω αποφασίσει να σταματήσω να ανησυχώ. Ή ως καταστολή μεταμφιεσμένη σε ηρεμία: Δεν θα επιτρέψω στον εαυτό μου να νιώσει αυτό το συναίσθημα. Ή ως εξαναγκασμό του αποτελέσματος προτού νιώσουμε αρκετά ασφαλείς για να αφήσουμε τα πράγματα να κυλήσουν: Θα έπρεπε να έχω προχωρήσει ήδη. Μερικές φορές, η θετική σκέψη υποκαθιστά την παρουσία στο «εδώ και τώρα»: Όλα γίνονται για κάποιο λόγο.
Κανένα από αυτά δεν χαλαρώνει πραγματικά το σφίξιμο. Η προσπάθεια εξαναγκασμού της απελευθέρωσης αποτελεί άλλη μια μορφή ελέγχου. Παραμένουμε στη θέση του οδηγού, απαιτώντας η εσωτερική μας κατάσταση να ευθυγραμμιστεί με αυτό που πιστεύουμε ότι «θα έπρεπε» να είναι. Όσο περισσότερο λένε σε κάποιον να αφήσει κάτι να φύγει, τόσο πιο σφιχτά μπορεί εκείνος να το κρατά. Όχι από πείσμα, αλλά εξαιτίας ενός συστήματος που γνωρίζει ότι δεν είναι ακόμη αρκετά ασφαλές για να ανοιχτεί.
Τι θα γινόταν αν το πρώτο βήμα δεν ήταν καθόλου το «να αφήσουμε κάτι να φύγει»; Τι θα γινόταν αν το πρώτο βήμα ήταν να είμαστε ειλικρινείς σχετικά με το τι πιστεύουμε ότι θα συνέβαινε αν σταματούσαμε να κρατάμε σφιχτά;
Έχω αρχίσει να αντιλαμβάνομαι το «αφήνω να φύγει» λιγότερο ως πράξη και περισσότερο ως μια σταδιακή διαδικασία. Όχι ως μια δραματική απελευθέρωση. Περισσότερο σαν τη χαλάρωση της γνάθου. Το να επιτρέπουμε μια πλήρη εκπνοή. Το να σταματάμε —έστω και προσωρινά— τον επόμενο γύρο νοερής επανάληψης σκέψεων. Το να αφήνουμε ένα συναίσθημα να υπάρχει, χωρίς να το μετατρέπουμε αμέσως σε ταυτότητα. Το να επιτρέπουμε σε μια ερώτηση να παραμείνει αναπάντητη για λίγο. Το να εστιάζουμε την προσοχή μας σε κάτι ελαφρώς ευρύτερο από το ίδιο το πρόβλημα. Ίσως να μην μπορούμε να αφήσουμε πίσω μας την ίδια την περίσταση.
Δεν μπορούμε απλώς να αφήσουμε πίσω μας μια διάγνωση, τη συμπεριφορά κάποιου άλλου ή τις σωματικές αντιδράσεις. Μπορούμε όμως ίσως να αποβάλουμε το επιπλέον βάρος: την απαίτηση να κατανοήσουμε τα πάντα αμέσως, την πεποίθηση ότι ο πόνος υποδηλώνει πως κάτι πήγε στραβά ή τον φόβο ότι ένα δύσκολο συναίσθημα θα διαρκέσει για πάντα. Υπάρχει μια φράση στην οποία επανέρχομαι συχνά: Ίσως χρειαστεί να ασχοληθώ ξανά με αυτό αργότερα. Προς το παρόν, μπορώ να το αφήσω να ηρεμήσει. Χωρίς να το πετάω. Χωρίς να προσποιούμαι ότι δεν έχει πια σημασία. Χωρίς να εγκαταλείπω ό,τι απαιτεί πρακτική δράση — ιατρική, σχεσιακή, νομική, ουσιαστική. Απλώς επιτρέποντάς του να «ξεκουραστεί» έξω από το στενό πλαίσιο της άμεσης προσοχής μας. Για μια στιγμή. Για μια ώρα. Μέχρι να επιστρέψουμε σε αυτό έχοντας περισσότερο εσωτερικό χώρο.
Υπάρχει μια πρακτική που προτείνω......μένεις ήσυχα για λίγο τώρα. Δεν είναι μια τεχνική για την επίτευξη κάποιου αποτελέσματος. Μοιάζει περισσότερο με ένα πείραμα εμπιστοσύνης. Νιώσε το βάρος αυτού που κουβαλάς. Μπορεί να είναι ένας φόβος, μια απόφαση, μια εικόνα, μια συζήτηση, ένας σωματικός πόνος ή ένα ερώτημα που δεν έχει ακόμη απάντηση. Δεν χρειάζεται να το απορρίψεις. Φαντάσου ότι το εναποθέτεις στη γη — όχι ως πράξη απόρριψης, αλλά ως ένα προσωρινό σημείο ανάπαυσης.
Άφησε τη γη να το κρατήσει μέσα στο απέραντο πεδίο πληροφοριών και ενέργειας (qi) που διαθέτει. Άφησε αυτό που είναι μεγαλύτερο από εσένα να σηκώσει το βάρος που δεν μπορείς να σηκώσεις μόνος σου αυτή τη στιγμή. Μπορείς να το πάρεις πίσω όποτε το χρειαστείς. Δεν το εγκαταλείπεις. Νιώσε τα πόδια σου να πατούν στο έδαφος. Άφησε το σώμα να στηριχθεί σε κάτι από κάτω του, κάτι που δεν απαιτεί από εσένα να το συγκρατείς σε αντάλλαγμα. Η γη προϋπήρχε του προβλήματος. Μπορεί να κρατήσει εκείνο που εμείς δεν μπορούμε να συγκρατούμε αδιάκοπα. Αυτό δεν αποτελεί υπόσχεση ότι οι συνθήκες θα αλλάξουν. Είναι μια πρόσκληση να ανακαλύψεις πώς αισθάνεται το σώμα όταν δεν κουβαλά τα πάντα μόνο του — έστω και για λίγο.
Ένας απαλός ήχος «Ν» μπορεί να συνοδεύει αυτή τη διαδικασία — όχι για να επισκιάσει την εμπειρία, ούτε για να εξαφανίσει οτιδήποτε. Απλώς για να είναι παρών, δίπλα της. Ενώ περπατάς. Ενώ μένεις με μια δύσκολη αίσθηση. Ενώ τα χέρια σου είναι μέσα στο νερό ή ακουμπούν στη γη. Ενώ επιτρέπεις σε ένα συναίσθημα να ρέει μέσα σου, χωρίς να το αρπάζεις ή να το αναλύεις. Ο ήχος είναι εδώ. Το σώμα είναι εδώ. Η γη είναι εδώ. Το συναίσθημα είναι εδώ. Η επίγνωση είναι εδώ. Όλα αυτά συγκρατούνται μέσα σε κάτι μεγαλύτερο από το καθένα τους ξεχωριστά.
Να τι επανέρχεται διαρκώς στη σκέψη μου. Γνωρίζεις ότι κρατιέσαι σφιχτά. Υπάρχει ήδη κάτι μέσα σου που μπορεί να διακρίνει αυτό το σφίξιμο. Αυτή η επίγνωση —εκείνη η πλευρά που παρατηρεί— δεν είναι παγιδευμένη μέσα στο σφίξιμο. Βρίσκεται ήδη ελαφρώς έξω από αυτό. Παρατηρεί ήδη. Δεν είναι ξεχωριστή από το σώμα. Δεν δραπετεύει από τον πόνο. Δεν αιωρείται πάνω από την ανθρώπινη δυσκολία. Η επίγνωση περιλαμβάνει τα πάντα. Και δεν περιορίζεται σε κανένα από αυτά.
Το Mingjue —ο καθαρός παρατηρητής— δεν ξεκινά από μια ειδική κατάσταση που οφείλουμε να κατασκευάσουμε. Ξεκινά με την επίγνωση να αναγνωρίζει τον εαυτό του/της. Κάτι που συμβαίνει ήδη, αυτή τη στιγμή, καθώς διαβάζεις αυτές τις γραμμές. Δεν χρειάζεται να το εντοπίσεις. Απλώς παρατήρησε ότι η επίγνωση είναι ήδη παρούσα. Και παρατήρησε το εξής: το αντικείμενο που κρατάς και η επίγνωση ότι το κρατάς δεν είναι το ίδιο πράγμα. Δεν προσπαθώ να απαλλαγώ από αυτό που συμβαίνει. Παρατηρώ ότι αυτό που συμβαίνει δεν είναι το σύνολο του εαυτού μου.
Θέλω να είμαι προσεκτική και σε αυτό το σημείο, καθώς η αποδοχή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως όπλο. Η αποδοχή δεν σημαίνει ότι εγκρίνουμε αυτό που συμβαίνει. Δεν σημαίνει ότι ανεχόμαστε την κακοποίηση, ότι παραμένουμε σε κίνδυνο, ότι αγνοούμε ιατρικά συμπτώματα, ότι εγκαταλείπουμε την πρακτική δράση ή ότι βαφτίζουμε την αδυναμία «παράδοση».
Η αποδοχή μπορεί απλώς να σημαίνει ότι επιτρέπουμε στον εαυτό μας να γνωρίζει τι συμβαίνει —πλήρως, χωρίς να προσθέτουμε αμέσως την απαίτηση να είναι ήδη διαφορετικά τα πράγματα. Η αγάπη μπορεί να περιλαμβάνει τη θέσπιση ορίων. Η επίγνωση μπορεί να αναγνωρίσει τον κίνδυνο. Το να αφήσουμε τη νοητική προσκόλληση μπορεί να καταστήσει πιο εφικτή την κατάλληλη δράση, και όχι το αντίθετο. Τα χέρια που δεν σφίγγουν με αγωνία το τιμόνι μπορούν να κατευθύνουν το όχημα. Κι αν το να αφήνουμε κάτι δεν σημαίνει ότι τα παρατάμε όλα; Κι αν σημαίνει ότι επιτρέπουμε στη ζωή να αναλάβει ένα μέρος από το βάρος που κουβαλάμε; Κι αν μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτό αργότερα, όταν θα έχουμε περισσότερο χώρο μέσα μας;
Η Γη δεν απαιτεί να λύσουμε τα πάντα προτού ξεκουραστούμε. Ίσως την επόμενη φορά που κάποιος θα μας πει «άφησέ το», να μπορούμε να σταθούμε για λίγο πριν υπακούσουμε. Να νιώσουμε τι ξυπνούν μέσα μας αυτές οι λέξεις. Να αναρωτηθούμε τι πιστεύουμε ότι θα συνέβαινε αν χαλαρώναμε τη στάση μας. Κι αν κάτι μέσα μας λέει «όχι ακόμα», ίσως και αυτό να μπορεί να αντιμετωπιστεί με επίγνωση.
Η Γη εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τα πόδια μας. Μπορούμε να αφήσουμε κάτι κάτω χωρίς να το χάσουμε. Και για μια στιγμή, να νιώσουμε απλώς πώς είναι να μην κουβαλάμε τα πάντα μόνοι μας.
